
Các tổ công nghệ số xã Tùng Vài hướng dẫn người dân thực hiện tiện ích trên Cổng dịch vụ Công quốc gia
Những “thầy giáo số” không bục giảng
Tỉnh Tuyên Quang nằm ở vùng Trung du miền núi Bắc Bộ, có 124 đơn vị hành chính cấp xã, phường; trong đó có nhiều xã thuộc vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới, người dân sinh sống là đồng bào dân tộc thiểu số, trình độ dân trí chưa đồng đều, đời sống còn gặp nhiều khó khăn. Mặt khác, cơ sở hạ tầng thông tin tại một số địa bàn còn chưa được đầu tư đồng bộ, hạn chế về mạng Internet. Trước những điều kiện thực tiễn ấy, các địa phương trên địa bàn tỉnh đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong thực hiện phong trào “Bình dân học vụ số” với nhiều giải pháp đồng bộ, phù hợp theo hướng gần dân, sát nhu cầu và bắt đầu từ những thao tác cơ bản nhất.
Ở xã biên giới Tùng Vài xa xôi, những lớp bình dân học vụ số không có bảng đen, phấn trắng hay phòng học cố định mà lưu động từ nhà văn hóa thôn, không gian chợ phiên hay chính tại hộ gia đình đều được tận dụng. Những “thầy giáo” của lớp học ấy là cán bộ xã, đoàn viên thanh niên, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng, lực lượng Công an, Quân sự, Biên phòng…Với phương châm “Cầm tay chỉ việc”, các tổ hướng dẫn của xã Lũng Cú tích cực tuyên truyền, vận động theo hướng gần gũi, dễ hiểu, phù hợp; qua đó bà con hiểu rõ hơn về tầm quan trọng, từng bước tiếp cận và ứng dụng công nghệ số trong cuộc sống. Quan trọng hơn là sau buổi hướng dẫn, người dân có thể lĩnh hội và thao tác được gì trên thiết bị điện thoại thông minh.
Anh Vàng Mí Phòng, xã Tùng Vài chia sẻ: “ Nay đi chợ phiên, tôi được cán bộ Đồn Biên phòng Tùng Vài và Đoàn thanh niên xã tuyên truyền, trực tiếp hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh tải ứng dụng VneId, cách đăng nhập, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng ứng dụng ngân hàng, tra cứu thông tin trên Internet. Ban đầu tôi còn bỡ ngỡ, nhưng thực hiện nhiều lần tôi đã dần quen. Qua đây, tôi nhận thấy rằng công nghệ số rất thiết thực với cuộc sống với người dân”.
Theo chân tổ công nghệ số cộng đồng ở xã Tùng Vài trong buổi hỗ trợ người dân cài đặt ứng dụng, tích hợp các loại giấy tờ và các tiện ích khác trên VneID. Chúng tôi dễ nhận thấy, phần việc không hề đơn thuần là “hướng dẫn cài đặt và sử dụng điện thoại” mà đó còn là sự bắt đầu từ những nội dung đơn giản nhất như: kiểm tra kết nối mạng, mở đúng ứng dụng, hướng dẫn cách đăng nhập, giải thích từng biểu tượng rồi để người dân tự thao tác.
Đối với người trẻ tuổi, việc hướng dẫn có thể dễ dàng hơn, song với những người cao tuổi điều này cần sự kiên nhẫn, tỉ mỉ, chỉ vào màn hình và nói chậm từng bước cho đến khi người dân có thể tự thực hiện được các thao tác. Từ đó, để vai trò của tổ công nghệ số thay đổi từ “làm thay” sang “hướng dẫn để tự làm”. Đây cũng chính là điểm quan trọng trong phổ cập kỹ năng số ở xã biên giới Tùng Vài.
Ông Nguyễn Trọng Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Tùng Vài trao đổi: “Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng người”, xã tập trung tuyên truyền, vận động người dân tham gia phong trào “Bình dân học vụ số”, nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ số, dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số thiết yếu. Chúng tôi phấn đấu 90% cán bộ, công chức, viên chức, người lao động các đơn vị xã tham gia khóa học “Chương trình Phổ cập kỹ năng số dành cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước”; 80% người dân trong độ tuổi trưởng thành tham gia khóa học “Chương trình Phổ cập kỹ năng số dành cho người dân””.
Không để ai đứng ngoài chuyển đổi số
Để xóa “vùng lõm” trong chuyển đổi số ở vùng cao tỉnh Tuyên Quang, vẫn còn một bài toán khó cần lời giải từ thực tiễn cơ sở. Đó là cùng một chủ trương, cùng một hạ tầng và cùng được tiếp cận các dịch vụ số, nhưng khả năng sử dụng công nghệ của người dân lại có sự khác biệt đáng kể.
Đơn cử như với người trẻ, điện thoại thông minh đã trở thành thiết bị quen thuộc. Vì thế, họ có thể nhanh chóng làm quen với các ứng dụng, tìm kiếm thông tin, thanh toán điện tử hay thực hiện một số tiện ích trực tuyến khác. Trong khi đó, nhiều người cao tuổi vẫn chủ yếu dùng điện thoại để nghe, gọi, các thao tác đăng nhập, xác thực, quét mã QR hay thực hiện thủ tục trực tuyến còn nhiều lúng túng và phải nhờ người khác hỗ trợ. Ngoài ra, một số người sử dụng điện thoại nhưng chưa biết cách khai thác công nghệ một cách an toàn, hiệu quả, bảo vệ tài khoản trước những tệp tin bất thường về tính an toàn, bảo mật.
Hơn thế nữa, ở vùng cao khoảng cách số còn chịu tác động bởi địa hình rộng, dân cư phân tán, ngôn ngữ, điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận thiết bị, đường truyền còn hạn chế. Một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thuật ngữ về công nghệ mang nặng tính kỹ thuật cũng trở thành rào cản giữa người dân vùng cao với chuyển đổi số.
Từ thực tiễn đó, để xóa “vùng lõm” số cần có sự chặt chẽ, hội tụ đầy đủ các yếu tố: cơ sở hạ tầng thông tin; người dân thực sự sử dụng được công nghệ trong cuộc sống; nâng cao kỹ năng khai thác thông tin, sử dụng dịch vụ số an toàn cho người trẻ tuổi; kiên trì hướng dẫn người cao tuổi những thao tác đơn giản trong chuyển đổi số. Để chuyển đổi số không còn là câu chuyện của công nghệ, mà trở thành một năng lực mới được hình thành từ cuộc sống của mỗi bản làng, người dân ở vùng cao.

Đồn Biên phòng Tùng Vài và Hội Liên hiệp xã Tùng Vài hướng dẫn hội viên sử dụng các tiện ích trên Cổng dịch vụ công quốc gia
Chia sẻ với chúng tôi, anh Dương Ngọc Phúc, xã Tùng Vài cho rằng: “Chuyển đổi số không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại. Nhiều thủ tục trước đây phải đến cơ quan nhà nước thì nay có thể thực hiện trên môi trường điện tử. Điều đó giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh hơn, minh bạch hơn và cũng góp phần nâng cao chất lượng phục vụ của chính quyền cơ sở”.
Năm 2026, tỉnh Tuyên Quang phấn đấu duy trì 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến toàn trình; nâng tỷ lệ hồ sơ xử lý trực tuyến lên trên 95%; nâng tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nền tảng số đạt trên 75%; 100% doanh nghiệp sử dụng hóa đơn điện tử; trên 90% dân số trưởng thành có tài khoản thanh toán điện tử.
Trên những bản làng vùng cao của tỉnh Tuyên Quang, những lớp học về “Bình dân học vụ số” không có bảng đen, không có tiếng trống vào tiết, chỉ có sự kiên trì, nhiệt tình, tỉ mỉ và quyết tâm của mọi người vẫn hiện diện trong cuộc sống hàng ngày. Giữa đại ngàn gian khó, màn hình điện thoại thông minh sáng lên, từng thao tác chậm nhưng ngày một thành thạo của đồng bào cho thấy “Bình dân học vụ số” không chỉ đưa công nghệ đến gần người dân mà còn giúp người dân có thêm một năng lực để chủ động tiếp cận các dịch vụ, thông tin và cơ hội trong cuộc sống. Qua đó, thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền.
PV